Đèo Ngang – Thắng cảnh Quảng Bình

Toan canh Deo Ngang

Đèo Ngang là một địa danh nổi tiếng đã đi vào thơ ca từ thuở xa xưa, từ tiềm thức của mỗi người dân Việt Nam. Và bây giờ Đèo Ngang là một trong những điểm đến hấp dẫn nằm trong hệ thống tuyến điểm du lịch của tỉnh Quảng Bình.

Toàn cảnh Đèo Ngang

Nguồn gốc tên gọi và vị trí của Đèo Ngang

  Đèo Ngang là một con đèo vượt dãy núi Hoành Sơn – Một dãy núi đâm ngang ra biển vì thế mà có tên gọi là Đèo Ngang.

Nếu bạn đi từ Bắc vào Nam, từ thành phố Hà Tĩnh, theo quốc lộ 1A về phía Nam 121,3 km là đến Đèo Con, đi tiếp 3 km nữa là tới  Đèo Ngang. Đèo nằm ở ranh giới của hai tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình là một danh thắng nổi tiếng từ xưa. Đèo cao 256m, dài 6 km ở dãy núi Hoành Sơn, ngang vĩ tuyến 180 Bắc, trên quốc lộ 1A.

Chân đèo phía Bắc thuộc địa bàn huyện Kỳ Anh (nay là thị xã Kỳ Anh), tỉnh Hà Tĩnh. Chân đèo phía Nam thuộc địa phận xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình cách thành Phố Đồng Hới khoảng 80km về phía Bắc. Vị trí của đèo kéo dài từ tây sang đông, chạy dài ra tận biển và là biên giới tự nhiên của hai quốc gia Đại Việt và Chiêm Thành xưa kia, nay đỉnh đèo là ranh giới giữa hai tỉnh Quảng Bình và Hà Tĩnh.

Nằm cách trung tâm thành phố Đồng Hới khoảng 80km về phía bắc ngược theo con đường quốc lộ 1 A sẽ đưa du khách đến với Đèo Ngang. Du khách có thể lựa chọn cho mình đi bằng phương tiện ô tô du lịch hoặc bằng xe máy, nếu có sức khỏe tốt và thích khám phá thì bạn thuê xe máy, còn nếu không bạn nên thuê xe ô tô du lịch 4-7-16 chổ tùy theo số lượng người.

Đèo Ngang – Ranh giới giữa Quảng Bình và Hà Tĩnh

Hoành Sơn Quan trong những năm 1920-1929

Trên đỉnh Đèo Ngang – Hoành Sơn Quan

Trên đỉnh Đèo Ngang hiện còn di tích của cửa ải Hoành Sơn Quan là một cái cổng bằng gạch đá được xây vào năm 1833 thời vua Minh Mạng để kiểm soát việc qua đèo. Người dân địa phương thường gọi nơi đây là “cổng trời”, có nghĩa là điểm cao nhất của vùng đất này, ví như lên đây là có thể đến được với trời rộng bao la vậy. Sau khi vượt hàng nghìn bậc đá uốn lượn theo sườn núi, chúng tôi chạm tới “cổng trời”, đứng ở đây tha hồ ngắm trời – đất – biển nước mênh mông. Núi non trùng điệp kéo dài tít tắp, xa xa là nhà cửa làng mạc trù phú, từng ô ruộng như bàn cờ vào vụ chín rộ màu vàng và thấy được cả những đoạn đường lượn quanh ôm dưới chân Hoành Sơn.

Hoành Sơn Quan nay đã được phục chế

      Và theo như sử sách còn ghi lại thì đèo Ngang còn có giá trị lịch sử quan trọng, nơi đây đã từng là ranh giới giữa Đại Việt và Chiêm Thành ngày xưa.

Đèo Ngang – Hoành Sơn Quan và lịch sử

Theo Từ điển địa danh văn hóa và thắng cảnh Việt Nam thì đường qua dãy Hoành Sơn được Ngô Tử An khai phá từ tháng 8 năm Nhâm Thìn (992). Vua Lê Đại Hành sai Phụ quốc Ngô Tử An đem ba vạn người đi mở đường bộ từ cửa biển Nam Giới đến châu Ô (Quảng Bình bây giờ) và đã có quá trình hình thành từ hơn 1000 năm. Đó là đường quan lộ đầu tiên vượt Đèo Ngang.

“Thành đá Lâm Ấp xây.

Đường bộ Tử An mở”.

Vua Lâm Ấp cũng đã xây dựng tại đây lũy Lâm Ấp vào thế kỉ XVII. Người Lâm Ấp lập đồn đắp lũy dọc theo đỉnh núi dài tới 30km từ Xuân Sơn (Kỳ Lạc) qua Thần Đầu đến Ngưu Sơn (Kỳ Nam bây giờ). Theo các sách xưa thì “lũy cổ Lâm Ấp” có thể do chúa Chiêm là Phạm Văn, xây dựng vào khoảng những năm 345-357.

Về sau, người Chàm, người Việt đều sửa chữa lại, đến nay vẫn còn nhiều đoạn thành đá cao. Từ xa xưa, quân Chiêm Thành và quân Đại Việt đã đụng độ và tranh chấp khu vực hiểm yếu này. Thế nhưng, địa danh này bắt đầu được biết đến nhiều thì phải đến tận thời kì xảy ra việc chia cắt Đàng Ngoài – Đàng Trong. Quân Trịnh đã xây dựng tại đây một hệ thống đồn lũy, gọi là lũy Đèo Ngang hay lũy ông Ninh (chỉ Ninh Quốc công Trịnh Toàn). Đến thời Trịnh – Nguyễn phân tranh thì đèo là nơi diễn ra nhiều trận chiến ác liệt.

Sau khi vua Quang Trung thống nhất đất nước, chấm dứt tình trạng Trịnh – Nguyễn phân tranh thì Đèo Ngang trở thành cửa ngõ ra Bắc vào Nam. Thế nhưng, khi tiến quân ra Bắc tiêu diệt quân Thanh năm 1789 (Kỷ Dậu), nhà vua đã quyết định không qua cổng của những thành lũy dựng từ trước mà trổ một con đường khác, với ý nghĩ muốn đất nước liền một dải, không có sự phân chia.

          Năm 1833, vua Minh Mạng cho xây dựng Hoành Sơn Quan ở đỉnh Đèo Ngang và cho khắc hình vào Cửu Đỉnh (Huyền Đỉnh). Hoành Sơn Quan cao hơn 4m, hai bên có thành dài hơn 30m, trên cửa thành đắp nổi ba chữ “Hoành Sơn Quan”. Hai phía Bắc – Nam của Hoành Sơn Quan đào núi thành 1000 bậc tam cấp. Hiện nay, Hoành Sơn Quan vẫn còn, tuy không nguyên vẹn. Trên đỉnh Đèo Ngang hiện còn “Cổng Trời” di tích của cửa ải Hoành Sơn nhưng vẫn sừng sững, uy nghi, phong trần nơi đầu núi hướng ra biển, là chứng tích của một thời kì lịch sử. Đường thiên lý đi qua dưới cổng, hai phía ghép đá, nay đã bị cây cỏ, đất đá phủ lấp.

          Hoành Sơn Quan được xem như một chứng tích lịch sử đặc biệt, một điểm nhấn cho vẻ đẹp của dãy núi Hoành Sơn. Đèo Ngang có khe Đá Bàn (Bàn Thạch) chảy về sườn núi phía nam vào đất Quảng Bình. Còn khe Đá Hạt (Hạt Thạch) thì đổ xuống sông Trí, chảy ra cửa khẩu.

          Năm Nhâm Dần, Thiệu Trị thứ 2 (1842), vua ngự giá Bắc tuần, có bài thơ khắc trên đá ca ngợi đỉnh Hoành Sơn Quan; có câu (dịch):

“Gìn nam giữ bắc chia nghiêm cửa

Suốt cổ về kim chốt chặt đàng”.

        Ngót một thế kỷ thời cận hiện đại từ lúc thực dân Pháp xâm lược đất Hà Tĩnh (1885) cho đến hết thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1975), vùng Đèo Ngang luôn luôn là “điểm nóng”, là phòng tuyến, là chiến địa của nhân dân ta. Thời chống Mỹ cứu nước (1965 – 1975) đèo là nơi oanh kích dữ dội của không quân và hải quân Mỹ. Trong những năm 1967-1969, cổng Hoành Sơn là nơi chứa đạn pháo cao xạ. Mùa hè năm 1969, bom Mỹ đánh trúng đơn vị pháo, 8 chiến sĩ anh dũng hi sinh ngay tại đỉnh đèo.

Đèo Ngang trong thơ ca

Trên đỉnh Đèo Ngang có Hoành Sơn Quan. Và nơi đây cũng chính là di tích đã đưa Đèo Ngang vào thơ ca, đó là điểm dừng chân và sáng tác bài thơ “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan.

Ảnh bài thơ Qua Đèo Ngang

“Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.

Lom khom dưới núi, tiều vài chú,

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.

Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc,

Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.

Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,

Một mảnh tình riêng, ta với ta”.

     Với khung cảnh thiên nhiên đầy chất thơ và trữ tình, đèo Ngang là nơi dừng chân hấp dẫn nhiều du khách trên tuyến đường quốc lộ 1A.

     Từ Hoành Sơn Quan nhìn ra phía Bắc là vùng đất thuộc xã Kỳ Nam, thị xã Kỳ Anh, Hà Tĩnh. Ngược lại, nhìn về hướng Nam là vùng đất thuộc xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Nhìn về phía Hà Tĩnh

     Đứng trên đỉnh của Đèo Ngang du khách được ngắm nhìn phong cảnh non nước hữu tình của đôi bờ Quảng Bình – Hà Tĩnh, một cảm giác thư thái, tĩnh lặng thả hồn mình vào với trời mây của quê hương, đất nước, con người, nơi đây.

Nhìn về phía Quảng Bình

      Nhìn về phía Quảng Bình bạn sẽ đắm chìm giữa một màu xanh bát ngát của thiên nhiên hùng vĩ và sẽ hiểu lý do vì sao Đèo Ngang là nguồn cảm hứng bất tận của bao thi nhân từ Lê Thánh Tông, Nguyễn Thiếp, Vũ Tông Phan, Ngô Thì Nhậm, Nguyễn Du, vua Thiệu Trị, Nguyễn Hàm Ninh, Bà huyện Thanh Quan, Nguyễn Phước Miên Thẩm, Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát… đã lưu dấu tại đèo Ngang với những tuyệt phẩm thơ cổ đã đi vào thơ ca của Việt Nam.

Hầm đường bộ qua Đèo Ngang

Và cho đến ngày nay, khi mà giao thông đi lại đã phát triển và nhà nước đã cho xây dựng hầm đường bộ xuyên qua Đèo Ngang với chiều dài 495m, được khánh thành vào tháng 8 năm 2004. Tạo thuận lợi cho xe cộ qua lại không phải lên đèo nữa, rút ngắn được thời gian và quãng đường di chuyển.

Hầm Đèo Ngang

                                    Hầm Đèo Ngang 2

 Hiện tại bây giờ các loại phương tiện đều đi qua hầm còn các xe du lịch thường vẫn đi lên đường đèo để cho du khách được trải nghiệm cảnh đẹp non nước hữu tình của Đèo Ngang – Hoành Sơn Quan.

Nếu bạn muốn có một chuyến trải nghiệm về với Đèo Ngang – Hoành Sơn Quan có thể tham khảo tour của chúng tôi: https://phongnhamytour.com/tours/tour-vung-chua-dao-yen-da-nhay-doi-cat-quang-phu/

 Chúc các bạn có một chuyến trải nghiệm thật là lý thú.

     Nếu các bạn cần thêm thông tin về các điểm du lịch, thuê xe, khách sạn hay đặt tour du lịch hãy liên hệ PHONG NHA MYTOUR Hotline: 0964.684.288 (Mr.Quân).

CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH

4 thoughts on “Đèo Ngang – Thắng cảnh Quảng Bình

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *